เพื่อนมีค่า เมื่อปัญหาเกิด โดย แม่ชีศันสนีย์ เสถียรสุต



รายการ Spiritual Journey “เพื่อนมีค่า เมื่อปัญหาเกิด”

วันเสาร์ที่ 26 ธันวาคม 2563 เวลา 09.00-10.00 น.

หัวข้อ “เพื่อนมีค่า เมื่อปัญหาเกิด” โดย แม่ชีศันสนีย์

ดำเนินรายการโดย-ดร.ณัฐวุฒิ กุลนิเทศ Content Director - ห่วงใย Thai Business และ Founder & CEO - ADGES


ร่วมสนทนาธรรมกับ แม่ชีศันสนีย์ เสถียรสุต จากเสถียรธรรมสถานสถานที่เสมือนเป็นโอเอซีสทางด้านจิตวิญญาณที่ปกติใครเดือดเนื้อร้อนใจมักจะทำให้จิตใจกลับมาชุ่มชื้นได้ แต่วันนี้ช่วงกลางเดือน ธ.ค.ที่ผ่านมาเสถียรธรรมสถานเกิดเพลิงไหม้และมีความเสียหายเกิดขึ้น แต่การสูญเสียดังกล่าวแม่ชีศันสนีย์ได้สอนให้มองว่า ทุกครั้งเมื่อมีการสูญเสีย เราต้องเปลี่ยนเรื่องร้าย กลายเป็นดีได้ และการที่หมดแรงแต่ไม่หมดใจต้องทำอย่างไร รวมถึงสิ่งที่เกิดขึ้นแล้วย่อมส่งผลกระทบต่อการดำเนินการ แต่ไม่ส่งผลกระเทือนทางจิตใจกันเลย เพราะอะไรนั้นคำตอบหาได้จากนี้


หลังเกิดเหตุการณ์ไฟไหม้ที่เสถียรธรรมสถาน 1


ทำให้รู้ว่าเพื่อนมีค่ามาก เมื่อปัญหาเกิดเสมอ บางทีเราคบกันเราไม่รู้ว่ามิตรภาพเป็นอย่างไร แต่หลังจากเกิดเรื่องไปทำให้เห็นว่าเวลาเรามีภัย ใครก็ตามที่เดินมาหาเรา ในฐานะของเพื่อนร่วมทุกข์มาเปลี่ยนร้ายกลายเป็นดี เป็นสิ่งมีค่ามาก เพราะปัจจุบันขณะที่สังคมมีเรื่องร้ายๆ เกิดขึ้น แต่เราไม้ได้ทอดทิ้งกัน

หากพูดถึงความห่วงใยถือเป็นหนึ่งในทางสติปัญญาอยู่แล้ว แต่การที่หลายคนได้มาร่วมกันชี้แจง เปลี่ยนเรื่องร้ายกลายเป็นเรื่องดีมันรู้สึกอบอุ่น เหมือนวันนี้ที่เราได้นั่งคุยกันที่บ้าน รู้สึกสบาย เพราะว่าเป็นการมาฟังหัวใจกัน ที่ผ่านมาต้องขอบคุณที่ทำให้เราได้รับใช้ และกรรมตรงนี้มันตรง เพราะขณะที่ทุกคนรู้ว่าบ้านเรากำลังไฟไหม้หรือกำลังทุกข์ มันเห็นผลในทันทีทุกรูปแบบ ตั้งแต่คนในเสถียรธรรมสถานเองก็พยายามจะดับไฟ แล้วก็พยายามป้องกันเพื่อนบ้าน เพราะสมบัติอะไรที่เรายังมีชีวิตอยู่ก็ยังสามารถบริหารจัดการได้อยู่ แต่สิ่งสำคัญคือ ต้องรักษาโอกาสที่ยังให้ได้อยู่


ความจริงเมื่อเกิดเหตุมีคนรายงานทางโทรศัพท์คุณยายทันที แต่ก่อนที่โทรศัพท์จะดัง ตื่นขึ้นมาเวลาตีหนึ่งครึ่งเพื่อเข้าห้องน้ำและพยายามบังคับให้ตัวเองหลับ แต่เรานิมิตเห็นว่าตัวเองกำลังอยู่กับความร้อนในไฟ เหมือนเรากำลังอยู่ในสถานการณ์นั้นและกำลังช่วยเหลือตัวเอง จนมีคนพาคุณยายออกจากกองเพลิง


วันที่เกิดเหตุคุณยายอยู่ที่หุบเขาโพธิสัตว์ (เสถียรธรรมสถาน 2 อ.แก่งกระจาน จ.เพชรบุรี) กว่าเราจะมาถึง ไม่สามารถช่วยอะไรทางนี้ได้ เลยใช้วิธีการสื่อสารและบริหารจัดการหลายรอบ รอบแรกคือการดูว่าจะต้องบอกใคร รอบที่สองต้องดูว่าใครต้องรู้บ้าง และรอบที่สามต้องมีการรายงานกลับมาด้วย โดยทั้งหมดนี้ใช้หลักเกณฑ์ของการเป็นเพื่อน ซึ่งมีค่าอยู่ และทำให้รู้ว่ามีคนรักเรามาก เพลิงถึงได้สงบเร็ว


สิ่งที่ต้องรู้จากเหตุการณ์นี้


ทำให้รู้ว่าเราต้องรักกับคนที่อยู่รอบข้างเรา ทั้งคนในเสถียรธรรมสถาน โดยสิ่งแรกที่ถามคือ คนปลอดภัยหรือไม่ เพื่อนบ้านปลอดภัยหรือไม่ และขอให้มีวิธีการป้องกันที่ทำให้เพื่อนบ้านเราต้องปลอดภัยให้มากที่สุด เพราะความจริงคือ หากเรายังมีชีวิตเรายังหาได้ใหม่ แม้ต้องสูญเสียอวัยวะบางอย่าง แต่เรายังมีลมหายใจที่เหลืออยู่ มีสติ และมิตรภาพก็เป็นเรื่องสำคัญ


การเกิดนิมิตทำให้เห็นว่าสิ่งนี้มีอยู่จริงถ้ามีการปฏิบัติธรรม


การปฏิบัติธรรมเหมือนเป็นวิถีชีวิตประจำวัน ไม่ใช่นานๆ ปฏิบัติทีจึงมีจิตที่มีกำลัง ซึ่งการมีจิตที่มีกำลังก็มาจากการเฝ้ารักษา เช่น เวลาที่มีความชอบเกิดขึ้นก็อย่าเผลอเพลิน รู้จักป้องกันตัวเอง โดยสติจะทำให้เราไม่เผลอเพลิน คือ ชอบก็รู้ ชังก็รู้ เวลาชังก็ไม่ต้องไปตีอกร่ำไห้ถึงความลืมหลง สิ่งเหล่านี้จะทำให้จิตบริสุทธิ์ตั้งมั่น เพราะเป็นจิตที่มีสมาธิ จิตอย่างนี้จะมีความละเอียด มีความโปร่งที่จะรับรู้สิ่งที่อาจจะรู้ล่วงหน้า แต่ก็ต้องไม่ประมาท ไม่ใช่การรู้ล่วงหน้าก่อนไฟไหม้ แต่ขณะที่เกิดภัยเรารู้ ทำให้ขณะนั้นไม่แก้ปัญหาด้วยอาการฟูมฟายหรือแก้ปัญหาด้วยความตกอกตกใจ


เมื่อ 2 เรื่องที่ห่วงคือคนในเสถียรธรรมสถานและเพื่อนบ้านปลอดภัยแล้ว การสูญเสียทรัพย์ที่หายไปย่อมมีคุณค่าทางจิตใจแน่นอน แต่การที่อยู่ในภาวะวิฤตการณ์ของโลกขณะนี้ที่จู่ๆ เงินหายไป แต่เราต้องรู้ว่าในความรู้สึกเรากำลังเป็นอยู่นี้มีไว้เพื่อให้เราไม่ประมาทในการสูญเสียต่อไปอีก แล้วเราต้องบริหารจัดการอย่างไรด้วยใจที่บริสุทธิ์ตั้งมั่น เหมือนที่โควิด-19 มา ก็ต้องรู้ว่านี่คือการสูญเสียอย่างหนึ่ง แต่จะมีวิธีการที่จะอยู่กับการสูญเสียนี้อย่างไร เพราะปัญหาจะเยอะขึ้น จะใช้แค่ความรู้สึกไม่ได้ในการแก้ปัญหาไม่ได้


อย่างครั้งเกิดโควิด-19 ใหม่ๆ พยายามสร้างกระบวนการที่จะพึ่งตนเองให้ได้ จากตอนแรกมีไก่ไม่กี่ตัว ไข่วันละไม่กี่ฟอง ปลูกอะไรที่กินกันง่ายๆ แต่เดี๋ยวนี้ปลูกกันเป็นฟาร์ม ในช่วงเวลา 8 เดือน ปลูก ปรุง แปลง และวันนี้ได้เริ่มการทำปุ๋ยเอง เพราะเราต้องพึ่งตัวเองให้ได้แบบครบวงจร ฟาร์มนี้พร้อมจะเป็นพลังชีวิต ดังนั้นหุบเขาโพธิสัตว์ต้องเป็นเหมือนหลุมหลบภัยที่มีชีวิต ตอนแรกไปมีความลำบากมาก แต่ตอนนี้ต้นไม้เริ่มโต ทำให้เห็นเลยว่าการบริหารจัดการดิน น้ำ ลม ไฟ อย่างคนที่ไม่ท้อแท้ไม่หมดหวังโดยไม่นั่งเสียดายว่าเศรษฐกิจจะต้องกลับมาดี ซึ่งเราทำให้ดี ให้มีความสุขได้ แน่นอนที่ทุกอย่างยังไม่กลับมาเหมือนเดิม เพราะต้องใช้เวลา


“การมีสติปัญญา บริหารเวลาอยู่ด้วยความไม่ประมาทขาดสติ นี่คืออริยทรัพย์ เสียใจกับสิ่งที่สูญเสีย แต่รู้สึกเลยว่าเราต้องไม่ประมาทอีก”


สิ่งที่ไหม้ส่วนหนึ่งคือโรงเก็บไม้พะยูง เสียดายที่ยังไม่สามารถนำไปใช้ได้อย่างเหมาะสมหรือเพื่อใช้กับสิ่งอื่นๆ ได้อีก ถ้าเป็นนักธุรกิจจะคิดเร็วว่าไม้กองนี้เอาไปสร้างอะไรได้เลย เหลือก็นำไปทำศาลา หรือไปใช้ตามเฟส แต่คุณยายคิดช้าและกำลังคิดว่าปีใหม่จะเอาไปที่หุบเขาโพธิสัตว์ปีใหม่ จึงทำให้เห็นว่า


“บางเรื่องต้องชัดอย่าช้า แต่บางเรื่องช้าแล้วชัด บางเรื่องเร็วแล้วรน บางเรื่องต้องรู้จักจัดลำดับ หนึ่งสองสาม ว่าอะไรสำคัญ”


การปฏิบัติธรรมควรเริ่มทันที


หลายคนอยากปฏิบัติธรรมมัวแต่รอ รอเกษียณหรือลูกโตก่อน ซึ่งความจริงคนที่รอเพราะเป็นผู้ไม่รู้ภัยในอนาคต แต่การที่เราเริ่มปฏิบัติธรรมตอนนี้โดยไม่รอ นั่นคือ การเป็นชีวิตที่มีอิสระ บรรลุได้ เพราะจะทำให้มีกำลังกับสมบัติที่เหลือได้ดีกว่าการใช้สมบัติด้วยตัณหา เนื่องจากมีอริยทรัพย์คุมทรัพย์ ด้านหนึ่งอาจจะมองว่ารอให้ไปหาเงินก่อน แต่สำหรับคุณยายมองว่า ควรเริ่มต้นจากการมีอริยทรัพย์ก่อน เพราะจะทำให้เรามีปัญญาในการจัดการทรัพย์ภายนอก จนกลายเป็นสิ่งที่สามารถบริหารจัดการแล้วยังสามารถพ้นทุกข์ด้วย เพราะสิ่งนั้นจะไม่ทำให้เผลอเพลิน


ทั้งนี้ การรู้ภัยในอนาคตว่ามีอะไรบ้าง ตั้งแต่ การเจ็บ ป่วย พิการ ข้าวยากหมากแพง ซึ่งพอเกิดโควิด-19 ทำให้เห็นหมด ทำให้เห็นภาพชัดเจนว่า ปัจจุบันถ้าเราไม่แข็งแรงไว้ก่อน เราจะเผชิญกับสิ่งนั้นได้ไม่แข็งแรง ถ้าจะปฎิบัติธรรมจริงๆ ควรต้องเริ่มทันทีอย่ารอ (Here and now)


คำแนะนำเมื่อโควิด-19 กลับมาเร็วและแรง อาจจะรู้สึกท้อไม่เห็นอนาคต


อย่าเคาท์ดาวน์ (Countdown) แต่ต้องรู้จักนับขึ้นหรือนับไปข้างหน้า (Count Up) เช่น เมื่อไม่ควรไปสวดมนต์ข้ามปีที่วัดซึ่งความจริงก็สามารถสวดมนต์ที่บ้านได้ เสถียรธรรมสถานจึงทำเป็นออนไลน์มีคำอ่าน เพราะนี่คือการทำให้ไม่ต้องมีคนมารวมกันที่เสถียรธรรมสถาน 1 แต่เป็นการให้มีช่องทางการสื่อสารมากขึ้น โดยสิ่งที่จะทำให้คนเจริญขึ้นหรือนับขึ้น ตอนนี้คุณยายสอนภาวนาผ่านสื่อออนไลน์จากเครื่องมือที่มีอยู่ เหมือนเรากำลังหาความสุขที่ได้จากความทุกข์ เพราะความจริงเรางอกงามได้จากการสูญเสีย เราโตได้จากการจากพราก นี่คือธรรมมะที่ได้มาจากช่วงนี้ ซึ่งปัจจุบันมีความซับซ้อนอยู่ เพราะหากมองความสูญเสียทางเศรษฐกิจก็มีความเสียหายแบบหนึ่ง ไฟไหม้เป็นการสูญเสียอย่างหนึ่ง ป่วยไข้ก็สูญเสียอย่างหนึ่ง แต่ทั้งหมดสามารถงอกงามได้ทางจิตวิญญาณ และสิ่งนี้เป็นสิ่งที่ต้องเจออยู่แล้วเนื่องจากเป็นภัยในอนาคต แต่ถ้าเราจะบรรลุธรรม ต้องรู้จักไม่ประมาท ต้องรู้จักปัจจุบันขณะ และรู้ภัยในอนาคตอย่างไม่ระแวง แต่ต้องระวัง


แน่นอนปัจจุบันเศรษฐกิจยังไม่ลงมาสุดเพราะรัฐบาลและนักธุรกิจยังมีสายป่าน แต่ช่วงกลางปี 2564 เป็นต้นไปน่าจะต้องติดตาม จากที่ได้มีโอกาสไปสมุยกับลูกศิษย์ที่ทำงานบุญด้วยกัน ตอนนี้พูดเป็นเสียงเดียวกันเลยว่า เหมือนสิ่งที่กำลังมีชีวิตอยู่ๆ ได้หายไป เลยบอกว่าเราจะต้องอยู่กับมันอย่างไรอย่าง Count Up ให้ได้ คุณยายเองก็ต้องพัฒนาสิ่งที่สูญเสียจากไฟไหม้ ไม้พะยูงที่ถูกเผาไป เป็นคาร์บอนแทนก็สามารถเป็นมวลสารของพระพุทธรูปได้ และตอนนี้ต้องใช้ถ่านให้เป็นทรัพย์ และนำเหตุกาณ์ที่เกิดขึ้นนี้ไปสอนคนได้ หรือเอามาแสดงธรรมได้


“ไม่ว่าอะไรจะเกิดขึ้น เราสามารถเรียนรู้หรืองอกงามต่อสิ่งที่สูญเสียได้”


เหมือนที่เราทำปุ๋ยได้เราก็งอกงามแน่นอน หรือถ้าปลูกผักเป็นแล้วไม่อดตายแน่นอน เลี้ยงไก่ให้มีความสุขไข่มีความสุข แต่สิ่งเหล่านี้ยังต้องจบด้วยการแบ่งปันอยู่ดี เช่นเดียวกับมิตรภาพก็สำคัญ พี่เบิร์ด-ธงไชย แมคอินไตย์ พอทราบข่าวก็โทรมา เบิร์ดทราบข่าวบ้านของเราไฟไหม้ นี่คือเสียงของน้ำที่ดับไฟ หยดน้ำเล็กๆ จากคนที่รักคุณยาย เหมือนกับนกกระจิบบินไปคาบน้ำ อย่าไปคิดว่านี่แค่หยดน้ำเล็กๆ จากปากนกกระจิบมันเล็กน้อย เพราะน้ำที่นำความชื่นใจถึงแม้จะเป็นนกกระจิบตัวเล็กๆ แต่เป็นฝูงใหญ่ ไฟดับไม่ดับไม่รู้ แต่ตอนเห็นนกกระจิบไปเอาน้ำมาเป็นฝูงเห็นแล้วสดชื่นในใจ ไฟจะดับไม่ดับเป็นเรื่องของการใช้ปัญญากับมัน ความสุขเล็กๆ ที่เข้ามาจะต้องมีให้มาก แม้ปีนี้เราต้องสูญเสียสมบัติจากการไฟไหม้หายไป ของอาจจะมีค่า แต่คุณค่าในจิตใจเราจะยังคงอยู่ เพราะเป็นการให้ความสุขกันเล็กๆ คุณยายไม่ค่อยได้จำว่าใครให้อะไรคุณยายแบบตอนที่สุขดี เพราะทำไปด้วยสำนึกอยู่แล้วว่าเราต้องรับใช้ แต่กับคนที่มาให้อะไรเราตอนทุกข์ มันจำไม่ลืม เพราะเพื่อนมีค่าตอนที่เราทุกข์


ไฟไหม้กระเทือนงานที่เสถียรแต่ไม่กระทบใจ


ไฟไหม้กระเทือนกับงานที่เสถียรธรรมสถาน แต่ไม่มีการกระทบจิตใจแน่นอน และที่สำคัญยังเป็นการกระเทือนที่เขย่าให้เราได้เติบโตได้เร็วขึ้น เช่น การที่ไม่เคยทำธรรมะสวัสดี e-magazine 3 วันแล้วออกเลย แต่เพราะเพื่อนได้ช่วยกันเมื่อปัญหาเกิดขึ้น และ 1.ทุกคนอยากฟังการสอนจากสถานการณ์ที่เกิดขึ้นจริงใสตอนนี้ 2.ทำให้เกิดการทำแพลตฟอร์มที่จะสื่อใหม่ เพราะหนังสือธรรมมะถูกไฟไหม้ไปหมด แต่องค์ความรู้และธรรมมะยังอยู่ บาตรไหม้แต่ใจยังขาวอยู่ ใบโพธิ์ร่วงลงมาเป็นสีดำแต่โพธิยังอยู่ สิ่งเหล่านี้จะถูกสอนอยู่ในธรรมมะสวัสดีที่ต้องการเป็นกำลังใจให้ผู้คน และตอนที่ 2 คือขุมพลังแห่งการเปลี่ยนร้ายกลายดี ตอนที่ 3 เป็นเรื่องของการสวดมนต์ข้ามปีชีวิตดีตั้งแต่เริ่มวันเดียวไม่พอ ดังนั้นทั้งหมดนี้ เราหรือแต่ละบ้านต้องสร้างขุมพลังหรือหลุมหลบภัยที่มีชีวิต


“บางทีเรื่องร้ายทำให้เปลี่ยนร้ายกลายเป็นดี ทุกการสูญเสียจะมีเรื่องเล่าเร้ากุศลแต่เราต้องหาให้เจอ เราสามารถหาสุขได้จากเหตุการณ์ที่กำลังสูญเสีย”


และต้องเชื่อว่าถ้าเรามีคนที่รักเรามากขนาดนี้ การเป็นปกติของคุณยายจะกลายเป็นแรงบันดาลใจ เหนือคำสอนใดๆ คุณยายไม่ได้โกรธและไม่ได้ถามหาสมบัติที่หายไป แต่สิ่งที่ถามคำแรกคือ เพื่อนร่วมงานและเพื่อนบ้านปลอดภัยหรือไม่ และทุกคนที่เข้ามาช่วยดับไฟเป็นเพื่อนมีค่าของคุณยาย เราเดินไปขอบคุณ หลายคนขอโทษวันนั้นที่ไม่เห็นเหตุการณ์เลย และยังแสดงความเป็นปกติ ขอโทษที่ทำให้ตกใจหรือขอโทษที่ทำให้เกิดการสูญเสียเกิดขึ้น แต่ทั้งหมดต้องขอบคุณสถานการณ์นี้ที่ทำให้มีเพื่อน และทำให้พบว่าการมีลมหายใจเป็นเพื่อนเป็นสิ่งที่สำคัญทำให้เราควบคุมสถานการณ์ได้


ช่วงเวลานั้น โทร.ไปสายที่ 1 ไม่รับ สายที่ 2 ไปเคาะประตู ต้องคิดด้วยกำลังที่คมและด้วยฐานของจิตที่ฝึกไว้ดี เพราะขนาดมีนิมิตก่อนก็พอได้ว่าเหตุการณ์เหล่านี้ก็อาจเป็นเหตุการณ์ที่เตือนว่า “จงปฏิบัติต่อไป ต้อง Count Up ในเรื่องของสติปัญญาให้มันสูงขึ้น” โควิด-19 มา เพื่อให้เราคมขึ้นและให้เราโตขึ้นสิ เช่น ธุรกิจต้องมีการเปลี่ยนหนทางกัน ขายของเคยทำแบบนี้ก็ต้องทำออนไลน์ เราเคยทำที่ต้องทำให้คนเข้ามาอย่างไร ต้องเปลี่ยนเป็นจะทำอย่างไรให้ไปได้ไกลกว่าเดิม


หรือกรณีที่ไม่ควรรวมตัวกันคนเยอะ ทำให้ไม่ได้สวดมนต์ข้ามปี เสถียรธรรมสถานก็ทำเป็นออนไลน์และมีคำอ่านให้สวดมนต์พร้อมกันได้ รวมถึงการตั้งสถานีเครือข่ายไปแพลตฟอร์มใหม่ เพราะยังปรารถนาที่จะให้การดำรงอยู่เป็นผู้รับใช้ และช่วยในสิ่งที่ยังพอช่วยได้ แต่ถ้าใครบอกว่าเริ่มมีอาการซึมเศร้าหรือเริ่มหดหู่ใจแล้ว ต้องลองไปเปลี่ยนพลังงานเลย เช่น ไปที่หุบเขาโพธิสัตว์เพราะเป็นพื้นที่ขนาดใหญ่กว่า 100 ไร่ พอจะเป็นสเปซมีพื้นที่กว้างพอที่จะทำให้คนเปลี่ยนร้ายกลายดีได้


สิ่งที่มีค่ามากที่สุดคือการมีความสุขในชีวิต


ตอนนี้อยากแนะนำว่ามีความสุขที่จะทำอะไรก็ทำ เพราะถ้าการเห็นสุขแล้วจะทำให้ยั่งยืน แต่ถ้าทำอะไรแล้วเป็นทุกข์ ติดนั้นนี่ไม่ทำ คนที่เป็นซึมเศร้าเพราะไม่เห็นคุณค่าในตัวเอง ความสุขเกิดขึ้นง่าย เช่น การเห็นไก่ซิลกี 1 ตัว ออกไข่ 1 ใบ ไข่ก็ออกมาเป็นลูก ไปอยู่กับพ่อที่ไม่รู้ว่าใช่พ่อหรือเปล่าเพราะตัวสีขาวเหมือนกัน ซึ่งคุณยายคิดว่าคนเราก็ต้องมีการปรับตัวให้ได้เหมื